Kalkulator ekspozycji na hałas - LEX,8h i krotność NDN
Wpisz zmierzony poziom hałasu i czas ekspozycji, a otrzymasz LEX,8h, krotność wartości NDN i poziom ryzyka zawodowego. Za darmo, bez zakładania konta.
Stan prawny na: 1 września 2026. Podstawa prawna: rozporządzenie w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. 2018 poz. 1286), rozporządzenie w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym oraz rozporządzenie w sprawie wykazu prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet w ciąży i kobiet karmiących piersią.
Czym jest LEX,8h
LEX,8h to poziom ekspozycji na hałas odniesiony do 8-godzinnego dobowego wymiaru czasu pracy. Nie jest to po prostu odczyt z miernika: jeżeli pracownik jest narażony na hałas krócej albo dłużej niż 8 godzin, zmierzony poziom trzeba przeliczyć.
LEX,8h = LAeq,Te + 10 × log10(Te / 8)
gdzie LAeq,Te to równoważny poziom dźwięku A zmierzony w czasie ekspozycji, a Te to czas tej ekspozycji w godzinach. Przy ekspozycji trwającej dokładnie 8 godzin LEX,8h równa się zmierzonemu poziomowi. Skrócenie ekspozycji o połowę obniża LEX,8h o około 3 dB, a nie o połowę - decybele to skala logarytmiczna.
Czym jest krotność NDN
Krotność to stosunek ekspozycji do wartości dopuszczalnej. Dla hałasu wartością odniesienia jest NDN wynoszące 85 dB dla LEX,8h:
krotność = 10 ^ ((LEX,8h - 85) / 10)
Krotność równa 1 oznacza dokładnie wartość dopuszczalną. Krotność 2 oznacza dwukrotne przekroczenie dawki hałasu, czyli poziom o około 3 dB wyższy. To dlatego pozornie niewielka różnica w decybelach jest w praktyce dużą różnicą w narażeniu.
Uwaga: krotność jest liczbą bezwymiarową. Nie zapisuje się jej w decybelach i nie jest tym samym co LEX,8h.
Jak krotność przekłada się na ryzyko zawodowe
Dla czynników, dla których istnieje wartość dopuszczalna, poziomu ryzyka nie szacuje się słownie - wyznacza go krotność:
- krotność do 0,5 - ryzyko małe, dopuszczalne
- krotność powyżej 0,5 do 1 - ryzyko średnie, dopuszczalne
- krotność powyżej 1 - ryzyko duże, niedopuszczalne
Po przeliczeniu na decybele wychodzi z tego czytelna reguła: poniżej około 82 dB ryzyko jest małe, między 82 a 85 dB średnie, a powyżej 85 dB duże i niedopuszczalne.
Ta sama zasada obowiązuje dla pyłów i czynników chemicznych, tylko wartością odniesienia jest tam NDS albo NDSCh, a dla drgań - dopuszczalna wartość A(8) albo AI(8).
Trzy kryteria NDN
Wartość NDN dla hałasu to nie jedna liczba. Oprócz LEX,8h przepisy określają także dopuszczalny maksymalny poziom dźwięku A oraz dopuszczalny szczytowy poziom dźwięku C. Przekroczenie któregokolwiek z tych trzech kryteriów oznacza przekroczenie NDN, nawet jeśli pozostałe dwa mieszczą się w normie.
Kalkulator liczy pierwsze kryterium - to ono decyduje przy hałasie ustalonym, typowym dla pracy przy maszynach. Przy hałasie impulsowym, na przykład przy pracy z narzędziami udarowymi, sprawdź w sprawozdaniu z pomiarów także dwa pozostałe.
Praca wzbroniona młodocianym i kobietom w ciąży
Niezależnie od wartości NDN przepisy zabraniają zatrudniania niektórych grup pracowników przy hałasie przekraczającym niższe progi.
Pracownikom młodocianym praca jest wzbroniona, gdy LEX,8h przekracza 80 dB, szczytowy poziom dźwięku C przekracza 130 dB albo maksymalny poziom dźwięku A przekracza 110 dB. Dla kobiet w ciąży pierwszy próg jest znacznie niższy i wynosi 65 dB, przy tych samych wartościach 130 dB i 110 dB dla dwóch pozostałych kryteriów. Przekroczenie któregokolwiek z trzech progów wystarczy, żeby praca była wzbroniona.
To nie są wartości NDN i nie zmieniają poziomu ryzyka zawodowego wyliczonego z krotności. To osobna decyzja: kto może zostać zatrudniony na tym stanowisku. Zwróć uwagę, że próg dla kobiet w ciąży wynoszący 65 dB bywa przekroczony na stanowiskach, na których ryzyko zawodowe wychodzi jako małe.
Kalkulator sygnalizuje przekroczenie progów 80 dB i 65 dB dla wyliczonego LEX,8h. Dwóch pozostałych kryteriów nie liczy - sprawdź je w sprawozdaniu z pomiarów.
Tabele
| Krotność | LEX,8h | Ryzyko | Dopuszczalność |
|---|---|---|---|
| do 0,5 | poniżej ok. 82 dB | Małe | Dopuszczalne |
| powyżej 0,5 do 1 | ok. 82 - 85 dB | Średnie | Dopuszczalne |
| powyżej 1 | powyżej 85 dB | Duże | Niedopuszczalne |
| LAeq | Czas ekspozycji | LEX,8h | Krotność | Ryzyko |
|---|---|---|---|---|
| 88 dB | 8 h | 88,0 dB | 1,995 | Duże |
| 88 dB | 4 h | 85,0 dB | 0,998 | Średnie |
| 88 dB | 1 h | 79,0 dB | 0,249 | Małe |
| 95 dB | 4 h | 92,0 dB | 5,000 | Duże |
| 80 dB | 8 h | 80,0 dB | 0,316 | Małe |
| Grupa pracowników | LEX,8h | Szczytowy poziom dźwięku C | Maksymalny poziom dźwięku A |
|---|---|---|---|
| Pracownicy młodociani | powyżej 80 dB | powyżej 130 dB | powyżej 110 dB |
| Kobiety w ciąży | powyżej 65 dB | powyżej 130 dB | powyżej 110 dB |
Najczęściej zadawane pytania
Czy skrócenie czasu pracy w hałasie zmniejsza narażenie?
Tak, ale wolniej, niż większość osób zakłada. Skrócenie ekspozycji o połowę obniża LEX,8h o około 3 dB. Przy zmierzonych 95 dB skrócenie ekspozycji z 8 do 4 godzin daje LEX,8h około 92 dB, czyli nadal znacznie powyżej wartości dopuszczalnej.
Czy ochronniki słuchu obniżają LEX,8h?
Nie obniżają wyniku pomiaru na stanowisku. Ochronniki zmniejszają poziom docierający do ucha pracownika i uwzględnia się je osobno, przy doborze środków ochrony indywidualnej. Do oceny ryzyka wchodzi wartość zmierzona na stanowisku.
Skąd wziąć wartość LAeq?
Ze sprawozdania z pomiarów wykonanych przez akredytowane laboratorium. Kalkulator przelicza wynik pomiaru, nie zastępuje go.
Czym różni się LEX,8h od krotności?
LEX,8h to poziom w decybelach, odniesiony do 8-godzinnego dnia pracy. Krotność to liczba bezwymiarowa mówiąca, ile razy ekspozycja przekracza wartość dopuszczalną. Krotność 1 odpowiada dokładnie 85 dB.
Kiedy wykonuje się pomiary hałasu?
Pierwsze pomiary wykonuje się w ciągu 30 dni od rozpoczęcia działalności na stanowiskach, na których występują czynniki szkodliwe dla zdrowia. Ten sam 30-dniowy termin obowiązuje po każdej zmianie w procesie technologicznym, w maszynach lub w warunkach pracy, która mogła zmienić poziom emisji albo wielkość narażenia pracowników. Częstotliwość kolejnych pomiarów zależy od wyniku ostatniego badania - im bliżej wartości dopuszczalnej, tym częściej. Terminy przeglądu samej oceny ryzyka zawodowego to osobne zagadnienie i nie wynikają z przepisów o badaniach i pomiarach.
Kto przeprowadza ocenę ryzyka zawodowego?
Ocenę przeprowadzają osoby posiadające odpowiednią wiedzę, kompetencje oraz znajomość ocenianego stanowiska pracy. W skład zespołu mogą wchodzić m.in. specjalista ds. BHP, przedstawiciel pracodawcy, pracownicy lub ich przedstawiciele, specjalista techniczny lub technolog, lekarz medycyny pracy, a w razie potrzeby także ekspert zewnętrzny. Odpowiedzialność za ocenę spoczywa na pracodawcy.
Czy wynik z kalkulatora wystarczy jako ocena ryzyka zawodowego?
Nie. To jedna wartość dla jednego czynnika. Ocena ryzyka zawodowego jest dokumentem opisującym stanowisko, wykaz zagrożeń, ich źródła i skutki, środki profilaktyczne oraz wnioski.
Zobacz też
Kalkulator PN-N-18002 - dla pozostałych zagrożeń na tym stanowisku, tych bez wartości mierzalnej, poziom ryzyka szacuje się metodą trójstopniową.
Kalkulator Risk Score - alternatywna metoda dla zagrożeń bez pomiaru, z wynikiem liczbowym zamiast trzech poziomów.